Basen: Doping dla szarych komórek! 🚀
Badania Griffith University
Badania przeprowadzone w australijskim Griffith University w 2013 r. przez profesor Robyn Jorgensen były wyjątkowe pod kilkoma względami. Pierwsza część badania, przeprowadzona w oparciu o ankietę, bazowała na przedziale czasowym 2009–2012 i objęła blisko 7000 respondentów, co stanowi naprawdę znaczącą próbkę i świadczy o skali przedsięwzięcia. Rodzice pływających dzieci wskazywali na znacząco szybsze osiąganie przez ich pociechy wielu „kamieni milowych”. Różnice pojawiały się zarówno w sferze rozwoju fizycznego, jak i emocjonalnego oraz poznawczego.
Szczególne „przyspieszenie” uwidoczniło się przy umiejętnościach takich jak:
- wspinaczka,
- liczenie do 10,
- wykazywanie entuzjazmu przy kontaktach z innymi dziećmi,
- naśladownictwo innych,
- spontaniczne okazywanie sympatii,
- zainteresowanie nowymi doświadczeniami,
- mowa zrozumiała dla obcych.
Twarde dane
Twarde dane: Wyniki testów umiejętności
Za najciekawszą można jednak uznać drugą część badania, w której grupa dzieci została poddana różnorodnym testom umiejętności. O ile fakt, iż korzyści wynikające z pływania przekładają się znacząco na rozwój fizyczny, wydaje się dość intuicyjny, o tyle niezwykle ciekawe są różnice pojawiające się w zakresie umiejętności poznawczych. Mamy tu między innymi:
01
Język ustny (Oral Language) Umiejętność przypominania sobie krótkich, ale coraz bardziej złożonych historii oraz słuchania i wykonywania sekwencji poleceń. Średnia różnica – 10,2 miesiąca pomiędzy dziećmi pływającymi a niepływającymi.
02
Ekspresja ustna / wypowiedzi ustne (Oral Expression) Umiejętność nazywania obiektów na podstawie ilustracji oraz przypominania sobie krótkich, ale coraz bardziej złożonych historii. Średnia różnica – 11 miesięcy.
03
Ogólne osiągnięcia szkolne – skrócona ocena (Brief Achievement) Umiejętność rozpoznawania liter i słów, podstawowe umiejętności pisania oraz proste obliczenia matematyczne. Średnia różnica – blisko 3 miesiące.
04
Czytanie (Brief Reading) Umiejętność rozpoznawania liter i słów oraz podstawowe rozumienie czytanego tekstu (zdolność dopasowywania symboli do obrazków). Średnia różnica – 2,2 miesiąca.
05
Rozumowanie matematyczne (Mathematics Reasoning) Proste obliczenia matematyczne oraz liczenie, rozpoznawanie liczb i kształtów. Średnia różnica – 6,6 miesiąca.
Neurorozwój
Dlaczego basen tak silnie stymuluje mózg?
Wyjaśnień oczywiście może być wiele, jednak najbardziej prawdopodobne wydają się poniższe czynniki:
01
1. Zwiększona prędkość przepływu krwi w naczyniach mózgowych Zjawisko zanurzenia już samo w sobie (nawet bez wysiłku fizycznego!) przynosi zauważalne zmiany. Badanie przeprowadzone w 2014 r. pod przewodnictwem Howarda J. Cartera (Cardiovascular responses to water immersion in humans: impact on cerebral perfusion) pokazało zwiększony przepływ krwi w tętnicy środkowej mózgu (MCA) o 14%, a w tętnicy tylnej mózgu (PCA) o 9%. Ten efekt ma istotne znaczenie dla wykorzystania ćwiczeń w wodzie jako metody wspierającej zdrowie szarych komórek.
Co to oznacza w praktyce? Mózg przedszkolaka pracuje na najwyższych obrotach, tworząc miliony nowych połączeń. Taka aktywność generuje produkty przemiany materii. Większy przepływ krwi działa jak nowa autostrada w systemie logistycznym: szybciej dostarcza glukozę (energię) i tlen, a jednocześnie efektywniej usuwa zbędne metabolity. Pozwala to na dłuższą i bardziej intensywną pracę neuronów bez efektu „zmęczenia poznawczego”. Czy zatem podczas dnia w przedszkolu, pełnego nowych informacji i intelektualnych wyzwań, można wyobrazić sobie lepszą przerwę niż zajęcia na basenie?
02
2. BDNF – nawóz dla neuronów Podczas wysiłku fizycznego mózg dziecka uwalnia białko o nazwie BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor). Jest to białko, które pełni rolę paliwa i ochrony dla mózgu, a także zwiększa neuroplastyczność, czyli zdolność mózgu do tworzenia nowych połączeń. Basen to jednak znacznie więcej niż zwykły wysiłek aerobowy, taki jak jazda na rowerze. Tutaj woda bombarduje mózg również bodźcami sensorycznymi: dotykowymi (ciśnienie), termicznymi i proprioceptywnymi. Aby nadążyć za przetwarzaniem tych danych, mózg dziecka produkuje BDNF ze zdwojoną siłą.
03
3. Integracja obustronna (ruchy cross-body) Pływanie to jedna z niewielu aktywności wymagających jednoczesnego, naprzemiennego ruchu rąk i nóg w środowisku, które stawia stały opór. Aby te ruchy były skoordynowane, obie półkule muszą sprawnie komunikować się ze sobą. Spoidło wielkie (ciało modzelowate) jest jak „wiązka światłowodów” – złożone z milionów włókien nerwowych, łączy obie półkule. Intensywne ruchy naprzemienne zmuszają neurony do przesyłania impulsów tam i z powrotem. Z czasem, pod wpływem takiej pracy, wydajność tego procesu znacznie się zwiększa. Silniejsze spoidło wielkie to lepsza integracja procesów: logika i język (lewa półkula) lepiej współpracują z intuicją i wyobraźnią przestrzenną (prawa półkula). Poprawia to logiczne rozumowanie, koordynację, a także zwiększa łatwość w nauce czytania i pisania (tutaj oko musi płynnie śledzić tekst, przekraczając linię środka ciała).